Jednym z przejawów pobożności maryjnej w Polsce są śpiewane od stuleci pieśni ku czci Matki Bożej, w których ukazana jest Jej wielka miłość i opieka nad naszym Narodem. Warto prześledzić drogę tych pieśni, które wraz z innymi nabożeństwami do Najświętszej Panny zakorzeniły się głęboko w naszej rodzimej pobożności.
W historii muzyki religijnej w Polsce temat maryjny zajmuje drugie miejsce po kolędach. O kulcie Maryi w pieśni świadczy najstarsza polska pieśń „Bogurodzica", śpiewana przez rycerstwo polskie już w XIII wieku w decydujących momentach dziejowych walk. Pieśń ta od milenijnych uroczystości w 1966 r. przeżywa jakby na nowo swój rozkwit, choć jej słowa są trudne ze względu na archaiczny, nie używany już dziś język.
O pieśniach współczesnych „Bogurodzicy" i późniejszych niewiele wiemy, a te które obecnie znamy i śpiewamy, rozpoczynają swój żywot dopiero w XVI wieku.
Jedną z nich jest pieśń „Dnia każdego Boga mego -Matkę, duszo wysławiaj!" z tekstem ks. Stanisława Grochowskiego, autora wielu hymnów i tłumaczeń. Pieśń ta posiada trzy melodie, jedną z XVII i dwie z XIX wieku. Jako modlitewny tekst była często odmawiana ku czci Maryi przez św. Kazimierza.
Inną XVII-wieczną pieśnią jest tekst przetłumaczony przez ks. Jakuba Wujka pt. „O gospodzie uwielbiona - Nad niebiosa wywyższona", która jest tłumaczeniem łacińskiej pieśni „O gloriosa domina".
Z innych XVII-wiecznych utworów, które do dziś znajdują się w naszych śpiewnikach kościelnych, są maryjne pieśni: „Witaj królowo nieba", „Gwiazdo morza", czy „Najświętsza Panno".
Również w XVII wieku powstała popularna do dziś pieśń ku czci Matki Boskiej Częstochowskiej „Witaj jutrzenko, rano powstająca", której pierwsza zwrotka brzmi:
„Witaj jutrzenko rano powstająca,
Śliczna jak miesiąc, jak słońce świecąca -
Ty świecisz mile światu w Częstochowie -
Gdzie czołem biją świata monarchowie".
Skarbnicą wiedzy o dawnych pieśniach maryjnych jest śpiewnik autorstwa ks. Jana Siedleckiego po raz pierwszy wydany w 1878r. Zawiera on najcenniejsze zbiory pieśni religijnych i najlepiej odzwierciedla to, co faktycznie śpiewano dawniej w polskich kościołach.
Niestety, niewiele wiemy o autorach dawnych pieśni, większość z piszących osób pragnęła być anonimowa, swoje utwory dedykując Bogu i Maryi.
Z wieku XVIII pochodzi kilkanaście utworów w tym między innymi: „Niebieskiego Pani dworu", z tekstem Franciszka Karpińskiego, „Ciebie na wieki wychwalać będziemy", „Zawitaj Matko Różańca Świętego", „Witaj Święta i Poczęta" oraz najpopularniejsza do dziś pieśń „Serdeczna Matko", która posiada kilka melodii, choć wiernym najbardziej przypadła do serca melodia, napisana przez Karola Kurpińskiego dla innej polskiej pieśni - „Boże coś Polskę", Wiek XIX był najpłodniejszym okresem dla tworzenia pieśni maryjnych, których w tym czasie powstało około 40. Był to czas zaborów, gnębienia ducha Polaków, kiedy serca ludzkie szczególnie wznosiły się do Bogurodzicy, w Niej widząc ratunek dla ciemiężonej ojczyzny.
Aż siedem z tych pieśni napisał wielki jezuita, misjonarz ludowy ks. Karol Bołoz-Antoniewicz: „Biedny kto Ciebie nie zna od powicia", „Chwalcie łąki umajone", „O Maryjo na głos sługi", „O Maryjo przyjm w ofierze", „Zawitał dla nas majowy poranek", „Panie w ofierze Tobie dzisiaj składam" oraz „Nie opuszczaj nas", która była śpiewana z melodią Filipiny Brzezińskiej. Inne znane i popularne pieśni maryjne z XIX wieku to: „Cześć Maryi, cześć i chwała", „Gwiazdo zaranna", „Idźmy tulmy się jak dziatki", „O której berła ląd i morze słucha", „Zdrowaś Maryjo" z kilkoma różnymi melodiami czy pątnicza raczej pieśń „Gwiazdo śliczna wspaniała", która - jak się przypuszcza - jest prawdopodobnie o wiele starsza. Kompozytorami wielu pieśni byli nasi wybitni muzycy: Karol Kurpiński napisał muzykę do tekstu „Boga Rodzico, Przeczysta Panno", J. Sierosławski - do pieśni „Matko potężna na niebie i ziemi", Wł. Żeleński - do słów Z. Sarneckiego „Święta Maryjo biała lilijo", K. Studziński do słów - „Święta Maryjo, módl się za nami" czy F. Brzezińska - do tekstu „Weź w swą opiekę nasz Kościół święty". Wiele pieśni maryjnych pochodzących z innych krajów przeszczepiono na nasz grunt, np. ze słowami ks. Jarynkiewicza: „Do twej dążym kaplicy", „Już od rana rozśpiewana", „Nie płacz już dziecino" wykonywane na wzór angielskiej pieśni.
Z Francji pochodzi pieśń „Anielską pieśń dzwon grał" do słów ks. A. Buczkowskiego czy „Królowej Anielskiej śpiewajmy" i „Po górach dolinach". Współczesne nam czasy przyniosły wiele nowych tekstów jak choćby Apel Jasnogórski „Maryjo, Królowo Polski" ze słowami Prymasa kard. Stefana Wyszyńskiego, „Czarną Madonnę" ze słowami M. J. Kononowicza, czy wieczorną pieśń „Zapada zmrok, już świat ukołysany".
Jan Uryga